Dijital Dönüşüm ve Teknoloji Bakanlığı Neden Gerekli?

Bir Ülke Nasıl Daha İyi Çalışır?

Dijital Dönüşüm ve Teknoloji Bakanlığı İçin Somut Talebim

Bir ülke nasıl daha iyi çalışır?

Bu soru, yıllardır mesleki hayatımda sistemlere bakarken sorduğum sorunun ülke ölçeğindeki karşılığıdır.

Bir reklam kampanyasında gördüğümüz tıklamanın nasıl bir talebe dönüştüğüne, bir yazılımın ekiplerin çalışma biçimini gerçekten değiştirip değiştirmediğine, bilginin nerede kaybolduğuna ve sürecin hangi noktada tıkandığına bakıyorum.

Bir ülkede de aynı bağlantılar vardır.

Vatandaş ile kamu kurumu arasında…

Hastane ile laboratuvar arasında…

Okul ile aile arasında…

Vergi dairesi ile şirket arasında…

Tapu, belediye, nüfus, sosyal sigortalar ve diğer tüm kurumlar arasında…

Bu bağlantılar doğru kurulmadığında yalnızca bilgisayar sistemleri çalışmaz hale gelmez. İnsanların zamanı kaybolur, işletmeler yavaşlar, kamu kaynakları israf edilir, denetim zayıflar ve devlete duyulan güven aşınır.

Bugün ülkemizde yaşadığımız bürokratik sorunların önemli bir bölümü, kurumların tek başlarına çalışmasından ve vatandaşın kamu kurumları arasındaki bağlantıyı kendi eliyle kurmak zorunda bırakılmasından kaynaklanıyor.

Bir devlet kurumu tarafından verilen belgeyi başka bir devlet kurumuna vatandaş taşıyor.

Aynı bilgi farklı formlara tekrar tekrar yazılıyor.

Bir başvurunun hangi aşamada olduğu bilinmiyor.

Bir işlem geciktiğinde sorumlunun kim olduğu görülemiyor.

Kurumların elinde büyük miktarda veri bulunuyor; ancak bu veri daha iyi kararlar üretmek, kaynakları doğru planlamak ve sorunları önceden görmek için yeterince kullanılamıyor.

Bu düzen değişebilir.

Dijitalleşme, Eski İşleyişin Ekrana Taşınmasıyla Tamamlanmaz

Bir formun PDF haline getirilmesi, bir kamu hizmetinin gerçekten dijitalleştiği anlamına gelmez.

Vatandaş formu internetten indiriyor, çıktısını alıyor, imzalıyor ve yine devlet dairesine götürüyorsa yalnızca kâğıdın bulunduğu yer değişmiştir.

Gerçek dijital dönüşüm, sürecin baştan sona yeniden tasarlanmasıdır.

Vatandaşın devlete verdiği bir bilgiyi devletin tekrar istememesi gerekir.

Başvuruların çevrim içi yapılabilmesi, ödemenin tamamlanabilmesi, sürecin takip edilebilmesi ve sonucun yine dijital ortamda alınabilmesi gerekir.

Kamu kurumları birbiriyle güvenli biçimde konuşabilmelidir.

Her işlemin sorumlusu, tamamlanma süresi ve hangi aşamada beklediği görülebilmelidir.

Dijitalleşme, devletin mevcut hantallığını bilgisayar ekranına taşıyan bir çalışma olmamalıdır. Devletin çalışma biçimini sadeleştiren, hızlandıran ve denetlenebilir hale getiren bir yönetim reformu olmalıdır.

Önemli Bir Temel Var, Şimdi Yetkiyi ve Sorumluluğu Büyütmeliyiz

Bugün Başbakanlığa bağlı olarak faaliyet gösteren Dijital Dönüşüm ve Elektronik Devlet Kurumu bulunmaktadır.

76/2023 sayılı yasayla oluşturulan kurum; e-Devlet Kapısı, veri merkezi, e-imza, e-kimlik, e-nüfus, elektronik belge yönetimi, sağlık, eğitim, sigorta ve gümrük sistemleri gibi çok sayıda proje üzerinde çalışmaktadır. Kurumun resmî sayfasında 166 kurum, 21 bin kullanıcı ve 29 entegre hizmet bilgisi paylaşılmaktadır. Bunlar küçümsenmemesi gereken önemli bir başlangıçtır.

Benim önerim, yapılanları ortadan kaldırmak veya yeni bir başlangıç yapıyormuş gibi davranmak değildir.

Tam tersine, oluşan teknik birikimi korumak ve ona ihtiyaç duyduğu siyasi yetkiyi kazandırmaktır.

Çünkü dijital dönüşüm yalnızca teknik bir kurumun yürütebileceği proje listesinden ibaret değildir.

Bütün bakanlıkları kapsayan ortak standartların belirlenmesi, kamu bilişim bütçelerinin koordine edilmesi, kurumlar arası veri paylaşımının düzenlenmesi, siber güvenlik politikalarının uygulanması, mevzuatın güncellenmesi ve teknoloji ekonomisinin geliştirilmesi kabine düzeyinde temsil ve sorumluluk gerektirir.

OECD de ülke çapında başarılı bir dijital dönüşümün; açık bir siyasi yetki, güçlü liderlik, ortak bir stratejik vizyon ve kamu kurumları arasında etkili koordinasyon gerektirdiğini vurgulamaktadır.

Bu nedenle somut önerim şudur:

Kuzey Kıbrıs’ta Dijital Dönüşüm ve Teknoloji Bakanlığı kurulmalıdır.

Mevcut Dijital Dönüşüm ve Elektronik Devlet Kurumu da profesyonel kadrosu, teknik kapasitesi ve kurumsal hafızası korunarak bu bakanlığın güçlü uygulama merkezi haline getirilmelidir.

Yeni Bir Tabela Önermiyorum

Yeni bir bakanlık talebi doğal olarak şu itirazı beraberinde getirecektir:

“Ülkenin yeni bir makama mı, yoksa çalışan bir devlete mi ihtiyacı var?”

Ben de çalışan bir devlet istiyorum.

Bu nedenle önerdiğim yapı daha fazla makam, daha fazla bina veya daha fazla bürokrasi anlamına gelmemelidir.

Bugün farklı kurumlara dağılmış bulunan dijital altyapı, teknoloji politikası, kamu bilişimi, veri yönetimi, siber güvenlik koordinasyonu ve dijital ekonomi çalışmalarının tek bir siyasi sorumluluk altında toplanmasını öneriyorum.

Bakanın başarısı kaç yeni uygulama açıldığıyla ölçülmemelidir.

Kaç işlemin tamamen çevrim içi tamamlandığına…

Bir ruhsatın verilme süresinin ne kadar kısaldığına…

Vatandaşın kaç kez devlet dairesine gitmekten kurtulduğuna…

Kamu kurumlarının aynı yazılım için kaç kez ödeme yapmasının önlendiğine…

Siber güvenlik açıklarının ne kadar hızlı tespit edilip giderildiğine…

Kamu kaynaklarında ne kadar tasarruf sağlandığına bakılmalıdır.

Her hedef ölçülebilmeli ve sonuçları kamuoyuna açık biçimde yayımlanmalıdır.

Bakanlığın Altı Temel Sorumluluğu Olmalıdır

1. Kamu hizmetlerini vatandaşın yaşamına göre yeniden tasarlamak

Devlet hizmetleri kurumların teşkilat şemalarına göre değil, insanların yaşadığı süreçlere göre düzenlenmelidir.

Bir çocuk doğduğunda nüfus kaydı, sağlık sistemi ve sosyal haklar birbirini takip edebilmelidir.

Bir şirket kurulduğunda şirket kaydı, vergi, sosyal sigortalar ve gerekli izinler tek bir süreç üzerinden tamamlanabilmelidir.

Bir kişi adres değiştirdiğinde aynı bilgiyi farklı kurumlara ayrı ayrı bildirmek zorunda kalmamalıdır.

Vatandaş devleti tek bir bütün olarak görür. Devlet de vatandaşa tek bir bütün olarak hizmet vermelidir.

2. Kamu verisini güvenli biçimde birlikte çalışabilir hale getirmek

Her kurumun birbirinden kopuk veri tabanları oluşturduğu bir yapı hem pahalı hem de güvensizdir.

Ortak veri standartları belirlenmeli, kurumların hangi bilgiye hangi yetkiyle ulaşabileceği açıkça tanımlanmalı ve yapılan tüm erişimler kayıt altına alınmalıdır.

Bir kamu görevlisinin hangi vatandaşın hangi verisine, ne zaman ve hangi gerekçeyle eriştiği denetlenebilmelidir.

Vatandaş da kendi verisinin hangi kurumlar tarafından kullanıldığını görebilmelidir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu gibi bağımsız denetim mekanizmalarının bağımsızlığı korunmalı; bakanlık ise tüm kamu sistemlerinin bu kurallara uygun biçimde tasarlanmasından sorumlu olmalıdır.

3. Siber güvenliği devletin asli güvenlik alanlarından biri haline getirmek

Hastane kayıtları, kimlik bilgileri, vergi verileri ve nüfus sistemleri sıradan bilgisayar dosyaları değildir.

Bunlar devletin korumakla yükümlü olduğu kritik altyapılardır.

Tüm kamu sistemleri için ortak güvenlik standartları, düzenli güvenlik testleri, rol bazlı erişim, kayıt ve denetim mekanizmaları oluşturulmalıdır.

Bir siber olay yaşandığında hangi kurumun ne yapacağı, kimin kamuoyunu bilgilendireceği ve vatandaşın nasıl korunacağı önceden belirlenmelidir.

Güvenlik ihlallerinin üzerinin örtüldüğü değil, şeffaf biçimde raporlandığı ve sorumluların hesap verdiği bir düzen kurulmalıdır.

4. Kamu harcamalarını ve karar süreçlerini izlenebilir hale getirmek

Dijital dönüşüm, şeffaflığın en güçlü altyapılarından biridir.

Kamu ihaleleri, sözleşmeler, proje takvimleri, yapılan ödemeler ve gerçekleşme oranları herkesin anlayabileceği biçimde yayımlanmalıdır.

Bir kamu projesinin ne zaman başladığı, ne kadara mal olduğu, hangi aşamada bulunduğu ve neden geciktiği görülebilmelidir.

Kamu bilişim ihalelerinde ortak teknik standartlar uygulanmalı; aynı sistemin farklı kurumlar tarafından tekrar tekrar satın alınmasının önüne geçilmelidir.

Devlet kullandığı yazılımlara, ürettiği veriye ve gelecekte sistem değiştirebilme hakkına sahip olmalıdır.

5. Teknolojiyi yeni ekonomik modelin temel alanlarından biri yapmak

Bakanlığın görevi yalnızca kamu kurumlarının bilgisayar sistemlerini yönetmekle sınırlı kalmamalıdır.

Yapay zekâ, yazılım, finansal teknolojiler, siber güvenlik, yaratıcı endüstriler, uzaktan çalışma ve dijital hizmet ihracatı ülkenin yeni ekonomik modelinin parçaları haline getirilmelidir.

Teknoloji girişimlerinin kuruluş süreçleri kolaylaştırılmalı, üniversitelerle özel sektör arasında araştırma ve geliştirme programları oluşturulmalı ve kamunun satın alma gücü yerli teknoloji üretimini destekleyecek biçimde kullanılmalıdır.

Gençlerin ülkesinde kalabilmesi yalnızca kamu kadrosu açmakla sağlanamaz.

Dünyaya hizmet satabilecekleri, yatırım alabilecekleri ve ürettikleri fikri burada büyütebilecekleri bir teknoloji ekosistemi kurulmalıdır.

6. Dijital dönüşümün kimseyi geride bırakmamasını sağlamak

Dijital hizmetler herkes için erişilebilir olmalıdır.

Yaşlılar, engelliler, teknoloji kullanmakta zorlananlar veya gerekli cihazlara erişemeyenler kamusal hizmetlerden dışlanmamalıdır.

Hizmetler sade bir dille, erişilebilir tasarım standartlarıyla ve farklı ihtiyaçlar dikkate alınarak hazırlanmalıdır.

Dijital kanallar temel tercih haline gelirken, desteğe ihtiyaç duyan insanlar için yüz yüze yardım ve rehberlik mekanizmaları korunmalıdır.

Teknoloji insanı sistemin dışında bırakan yeni bir engel değil, devlet hizmetine erişimi kolaylaştıran bir araç olmalıdır.

İlk Yılda Ne Yapılmalı?

Dijital Dönüşüm ve Teknoloji Bakanlığı kurulduğunda ilk iş büyük ve pahalı projeler açıklamak olmamalıdır.

Önce devletin mevcut dijital envanteri çıkarılmalıdır.

Hangi kurumun hangi yazılımı kullandığı, sistemlerin kime ait olduğu, ne kadara mal olduğu, hangi verileri tuttuğu, birbirleriyle konuşup konuşamadığı ve hangi güvenlik risklerini taşıdığı belirlenmelidir.

Ardından ilk yıl için ölçülebilir bir program açıklanmalıdır:

- Tüm kamu bilişim sistemlerinin, sözleşmelerinin ve risklerinin envanterinin çıkarılması,
- Ortak kamu veri ve yazılım standartlarının yayımlanması,
- Vatandaşın en sık kullandığı en az on hizmetin baştan sona dijitalleştirilmesi,
- Kamu kurumları için ortak siber olay müdahale sisteminin kurulması,
- Tüm dijital dönüşüm projelerinin bütçe, takvim ve ilerleme durumlarının açık bir gösterge panelinde yayımlanması,
- Yapay zekâ, teknoloji girişimciliği ve dijital beceriler için üç yıllık ulusal program hazırlanması.

Bir yılın sonunda toplum ne yapıldığını, neyin tamamlanmadığını ve gecikmenin kimden kaynaklandığını açıkça görebilmelidir.

Küçük Bir Ülke Olmak Bu Alanda Avantajdır

Büyük ülkelerde milyonlarca kullanıcıyı, yüzlerce farklı yerel yönetimi ve yıllar içinde oluşmuş devasa sistemleri dönüştürmek oldukça zordur.

Bizim ölçeğimiz doğru yönetildiğinde önemli bir avantaja dönüşebilir.

Kurum sayımız sınırlıdır.

İnsanlar ve kurumlar arasındaki mesafeler kısadır.

Sorunların nerede yaşandığını biliyoruz.

Doğru siyasi irade, yetkin kadrolar ve ortak bir mimariyle birkaç yıl içerisinde kamu hizmetlerinin büyük bölümünü yeniden tasarlayabiliriz.

Bunun için teknolojiyi dönemsel bir proje, bir yazılım ihalesi veya açılış töreni olarak görmekten vazgeçmeliyiz.

Teknoloji; kamu yönetiminin, ekonominin, eğitimin, sağlığın, güvenliğin ve demokrasinin ortak altyapısıdır.

Somut Talebim Açıktır

Ben bu öneriyi bir slogan olarak ortaya koymuyorum.

Kamu yönetimini sadeleştirecek, devletin siber güvenlik kapasitesini güçlendirecek, şeffaflığı artıracak, kamu kaynaklarını koruyacak ve gençler için yeni bir ekonomik alan açacak uygulanabilir bir yönetim modeli öneriyorum.

Vatandaşın hakkı olan bir hizmete ulaşabilmek için tanıdık aramadığı…

Aynı belgeyi farklı kurumlara tekrar tekrar taşımadığı…

Bir başvurunun hangi masada beklediğini görebildiği…

Verisine kimlerin eriştiğini öğrenebildiği…

Kamu parasının nerede ve nasıl kullanıldığını takip edebildiği bir devlet düzeni mümkündür.

Bu nedenle ilk yazımda, kendi adıma ve açık biçimde kayda geçiriyorum:

Kuzey Kıbrıs’ta Dijital Dönüşüm ve Teknoloji Bakanlığı kurulmalıdır.

Yeni bir tabela olarak değil;

birbirine bağlanan kurumların,

korunan verinin,

ölçülebilen hizmetlerin,

şeffaf kararların

ve hesap veren bir devletin kurucu yapısı olarak.